Archive

A review of an exhibition held during March 2012 at the Martin Tinney Gallery in Cardiff. Lowri Haf Cooke also reviewed the exhibition on the television arts programme, Pethe, broadcast on S4C on 12 March 2012.

 

Lowri Haf Cooke - Blog

9 March 2012

 

Celf yn y Ddinas; Reiat o Liw a Llun

Arddangosfa Mary Lloyd Jones & Catrin Williams,
Oriel Martin Tinney Mawrth 1af -24ain, 2012

Ers Dydd Gwyl Dewi, mae na arddangosfa ragorol o waith celf gan ddwy o’n artistiaid Cymreig pwysicaf i’w gweld yn Oriel Martin Tinney yng nghanol dinas Caerdydd.

Dair can llath i ffwrdd ym Mharc Cathays, y mae Amgueddfa Genedlaethol Caerdydd yn parhau i ddenu ymwelwyr i brofi  portreadau amrywiol o’r Frenhines ar achlysur ei Jiwbili Deiamwnt, ond ar waliau gwynion yr oriel chwaethus hon yng Nghilgant St Andrew mae modd profi’r casgliad gorau eto o waith brenhines celf Cymreig Mary Lloyd Jones, a’r ferch a ddisgrifiwyd gan Kyffin Williams yn 2003 fel “artist haniaethol gorau Cymru”, Catrin Williams.

Yma, mae Mary Lloyd Jones o Bontarfynach yn parhau gyda’i hymchwil i gofnodi olion dyn ar dirlun canolbarth a gogledd Cymru, gan gynnwys elfennau fel adfeilion mwyngloddfeydd, siambrau claddu a cherfiadau cynnar mewn siapau sbeiral, triongl, igam ogam a’r wyddor Ogham.

Ond am y tro cynta, mae hi’n ehangu’i sgôp i gynnwys y dystiolaeth a geir mewn lluniau lloeren a welir o’r wybren, gan gynnwys testunau dadleuol cyfoes fel yr erwau di-ri o fforestydd dŵad a ffermydd gwynt.

Dychmygwch yr un lloeren yn ffocysu’n dynnach ar gymunedau’r tirluniau hyn, ac fe ddown ni at brif destun celf Catrin Williams o Gefnddwysarn ger y Bala (a Phwllheli erbyn hyn), sef y profiad o fyw yma yng Nghymru, a’r defodau dyddiol sy’n rhan o hynny; edrych allan o’r ffenestr ar draeth a chae cyfarwydd, neu’n paratoi swper a hwylio’r tê.

Yn ei gwaith hi, cynrhychiolir clytwaith bywyd mewn cyfrwng cymysg; olew, inc a pastel, yn ogystal â defnydd gwreiddiol o waith gwnïo.

Ro’n i ym Melbourne yn ddiweddar, a’r arddangosfa wnaeth fy ysbrydoli i fwya ac wnaeth fy ngyffwrdd i i’r byw oedd gwaith celf y brodorion, yr Aboriginies felly, yn arddangosfa Living Water yn Oriel Genedlaethol Victoria.

I ddechre, y defnydd beiddgar o liw wnaeth fy nghyfareddu i fwya. Ond er i’r gwaith- ar yr olwg gynta- ymddangos fel casgliad o ddarnau go elfennol, sylweddolais  wrth ddarllen yn ddyfnach i’r delweddau hyn fod y patrymau amryliw yn datguddio straeon eu cymuned a’u cenedl, yn datgan eu bod nhw wedi byw.

Dyma’n union y mae’r ddwy artist yn gwneud yma; Mary Lloyd Jones mewn dull mynegiannol, a Catrin Williams yn fwy haniaethol.

Yn ei chyfrol First Language (2006) rhannodd Mary Lloyd Jones ddyfyniad gan yr artist Ffrengig o dras Rwsiaidd Marc Chagall, sy’n awgrymu mai lliw, ac nid techneg, sy’n cyfleu cymeriad a neges yr artist.

Does dim dianc rhag y ffaith mai’r peth cyntaf sy’n eich taro gan waith y ddwy artist yw’r lliwiau llachar sydd i’w gweld ym mhob llun.

Yn achos gwaith Mary, mae hi’n cyfosod ei lliwiau Hydrefol arferol gyda thaeniadau trawiadol o sbectrwm y lliw glas, yr holl ffordd o inc tywyll lliw fioled hyd at gysgodion ysgafn o lasfaen ac awyr las.

Mae nefoedd neon Catrin yn dyrchafu profiadau dyddiol fel cael cip ar  fynyddoedd y Berwyn a thraeth Aberdaron  a gwylio’r bwrdd bwyd yn llenwi â danteithion i dê.

Mae hyd yn oed y casgliad o baentiadau llwydaidd o Ystradgynlais – prosiect a ddeilliodd o’i gwobr gan  Sefydliad Josef Herman y llynedd – yn cynnwys sawl haenen o liw, diolch i gyffyrddiadau glas golau ac oren ysgafn, a’r gwaith gwnïo sy’n gwneud i’r darlun i “symud”, gan ddod â’r gymuned hon yn fyw. 

Yn ogystal â denu’r llygaid, y mae’r delweddau difyr hyn gan y ddwy artist hefyd yn cynrhychioli datganiadau gwleidyddol; y naill ar lefel amgylcheddol a ieithyddol, a’r llall ar lefel fwy cartrefol a chymunedol. Mae nhw’n rhannu eu hanesion, eu treftadaeth, ac yn cynnig perspectif newydd ar olygfeydd cyfarwydd bob dydd.

Mae’r gwaith sydd ar ddangos gan y ddwy yn  ddathliad pendant o’u bodolaeth nhw a’n bodolaeth ni, ac yn hawlio, er gwaetha pawb a phopeth, ein bod  ni yma o hyd.

Copyright © Catrin Williams
Design - Almon