Archive

Homeland – Oriel Ynys Môn, Llangefni - Solo exhibition

Golwg - 30 June 2016
An article from the Welsh weekly magazine which gives an introduction to Catrin Williams and the works exhibited at Oriel Ynys Môn, Llangefni over the summer of 2016 - by Bethan Gwanas

 

Cafodd Catrin Williams ei disgrifio fel yr artist haniaethol gorau yng Nghymru, a hynny gan neb llai na Kyffin…

 

Gwneud sioe fawr yn hanner cant

Mae’r arlunydd Catrin Williams yn cyfaddef bod cynnal sgwrs am ei gwaith “fel gwneud jig-sô – mae fy meddwl i a ’mywyd i dros bob man!”

Ond dyna yw bywyd rhywun hunan-gyflogedig ym myd y celfyddydau heddiw ac mae’n rhaid cadw sawl haearn yn y tân er mwyn gwneud bywoliaeth.

“Dwi’n gweithio’n ofnadwy o galed, ond wedi dweud hynny, mae gen i’r swydd orau yn y byd!”

Mae’n byrlymu gyda chynnwrf am fod ganddi arddangosfa fawr yn Oriel Môn ar hyn o bryd a fydd yn parhau tan Awst 7. Roedd yr Oriel wedi gofyn iddi rhyw 10-15 mlynedd yn ôl a fyddai ganddi ddiddordeb, “Ond mae hi’n anferth o stafell a do’n i jest methu wynebu’r peth. Yn y diwedd, wnes i ddeud y byswn i’n ei gael o pan o’n i’n 50, oedd yn bell i ffwrdd ar y pryd – ond dwi newydd gael fy mhen-blwydd yn 50!”

Casgliad o waith amrywiol Catrin Williams rhwng 1989 a 2016 sydd yn yr arddangosfa.

“Roedd fy merch i, Luned, yn 3 mis oed pan ges i sioe yn Abertawe efo’r nodau clustiau; mae hi’n 19 rŵan ac mae ’na ddarnau o’r cyfnod hwnnw yna, darnau eraill sy’n 10, chwech a thair oed a chryn dipyn o waith newydd sy’n cynnwys paentiadau mawr iawn o flodau a gerddi Crynierth – roedd yr artist Iwan Gwyn Parry wrth ei fodd efo’r rheiny! Mi ddywedodd fod y gwaith newydd yn anhygoel ac roedd o’n meddwl bod y gwaith dwi wedi bod yn ei wneud ar ipad wedi helpu’r rheiny.”

“Mae gan fy mrawd, Robin, obsesiwn efo iPads ers ei ddyddiau fel prifathro yn Llanrug. Mae o’n gwneud gwaith hyfforddi cyfrifiaduron ers ymddeol ac mi fuodd o’n fy hasslo i roi sesiwn o hyfforddiant celf ar iPad: ‘Dwi ddim yn siŵr os fedrai dy dalu di,’ medda fo, ‘ond mi bryna i’r ap – a dim ond bore fydd o.’

“Felly mi wnes yr hyfforddiant a’i weld o’n ddifyr ofnadwy. Wedyn, gan fod Cyngor y Celfyddydau yn licio gweld y celfyddydau yn symud ymlaen, mi es i am grant ar gyfer prosiect efo iPads rhyngof fi a Huw Warren y chwaraewr jazz o Ddeiniolen, ac mi weithiodd allan yn rhyfeddol!”

O flaen cynulleidfa o blant ysgol yn Theatr Harlech, roedd y ddau yn cyd-greu – Huw Warren ar y piano a Catrin Williams wedi cysylltu’r iPad gyda sgrin fawr. “Roedd hi’n dipyn o sioc gweld y lluniau mor anferthol ar y sgrin, ond roedd o’n grêt,” meddai er ei bod yn cyfaddef ei bod yn nerfus o flaen cynulleidfa.

“Mi fues i’n canu ac ati ers talwm ond dwi’n meddwl bod angen i ti fod yn perfformio’n gyson er mwyn cadw dy hyder. Mi allwn i ymarfer mae’n siŵr ond eisiau gwneud celf ydw i, ynde. Arlunydd ydw i a dyna fo!”

Fe wawriodd y ffaith honno ar Catrin Williams yn 1985, pan oedd hi ar ganol cwrs dysgu i fod yn athrawes. Roedd hi wedi mwynhau celf yn aruthrol yn yr ysgol ac yn gweld colli’r elfen o greu, felly penderfynodd anghofio am y dysgu a dechrau dilyn cwrs sylfaen mewn celf yng Ngholeg Technegol Bangor. “A dyna’r penderfyniad gorau wnes i rioed!”

Mae Catrin Williams yn canmol ei thiwtor ar y pryd, Peter Prendergast, “ond roedd Dylan Huws (un o benaethiaid Cwmni Da erbyn hyn) yn wych hefyd.”

Roedd wrth ei bodd yn cael cymysgu â phobol o’r un anian â hi ar y cwrs. “Roedd o fel taswn i wedi darganfod pobol oedd yr un fath â fi.”

Aeth yn ei blaen i Goleg Celf Caerdydd, “Ac mi wnes i fwynhau, ond y cwrs sylfaen hwnnw wnaeth y gwahaniaeth – roeddech chi’n cael eich swyno gan Peter Prendergast i edrych ar fywyd mewn ffordd wahanol.”

Tra yn y coleg fe gyfarfu â’i gŵr, y dylunydd Bedwyr ab Iestyn. “Mae o’n athrylith pur, ond am ei fod o mor dawel does neb yn sylweddoli pa mor dalentog ydi o. Mae o mor wreiddiol ac mae’n brilliant cael rhywun i fownsio syniadau oddi arno fo. Mae’r gallu ’na gynno fo i greu’r ‘motto’ – fo wnaeth siâp pren y nodau clustiau, fo sydd wedi fy helpu i wneud y cychod, fo wnaeth drefnu printio’r lluniau iPad, fo sy’n gwneud y graffeg i mi. Dwi mor, mor ffodus.”

Er iddi gael ei disgrifio gan Kyffin Williams fel yr artist haniaethol gorau yng Nghymru, mae Catrin Williams yn dal yn wylaidd iawn ynglyn â’i gwaith.

“Mae’n dal i roi buzz i mi pan fydd rhywun yn prynu un o fy lluniau i – dwi isio gofyn ‘Ydach chi’n siŵr?!’ Ac mae Iwan Gwyn Parry yn deud mod i’n eu gwerthu’n rhy rad!”

 

Yn yr ysgol a’r Ysgwrn

Mae Catrin Williams yn neidio o bwnc i bwnc ar gyflymdra rhyfeddol, a rhywle yn y canol yn canmol Oriel Martin Tinney “sy’n cefnogi artistiaid Cymraeg ac yn rhoi parch i brisiau a statws i gelf Cymru. Mae gynnon ni orielau gwych eraill hefyd fel Plas Glyn y Weddw ac Oriel Canfas yn Nhreganna, ac rydan ni mor lwcus ohonyn nhw.”

Er mwyn cadw’r blaidd o’r drws, mae’n gwneud cryn dipyn o weithdai mewn ysgolion hefyd; “Mae hynny’n waith caled ond mae o’n sefydlog – ac o, dwi wedi mwynhau fy hun yn Ysgol Ffridd y Llyn heddiw!”

Mae’n byrlymu wrth sôn am brosiect arall sydd ar y gweill yn yr Ysgwrn, hen gartref Hedd Wyn yn Nhrawsfynydd.

“Dw i’n creu murlun efo’r gymuned leol i’w roi yn y beudy – sy’n ddifyr ’sti!” Bydd hefyd yn gweithio gyda Llenyddiaeth Cymru ar brosiect Roald Dahl gyda hyn, ac mae ganddi brosiectau mewn llyfrgelloedd dros yr haf.

Dyw’r ffaith bod llai o bres ar gael oherwydd y toriadau yn amlwg ddim wedi rhoi stop ar Catrin Williams.

Mae’n cydnabod ei bod hi’n siarad fel pwll y môr: “A dyna sy’n neis am fynd mewn i ysgolion – pan dwi’n gweithio adre ym Mhwllheli dwi’m yn gweld neb drwy’r dydd nacdw? Wedyn mewn ysgolion, ti’n cael y gorau o’r ddau fyd – y creu a’r sgwrsio.”

Gan fod ei phlant bellach wedi tyfu ac yn byw yng Nghaerdydd, bydd ganddi fwy o amser ar ei dwylo ac mae’n ysu am gael dechrau ar fwy o beintiadau mawr.

“Mae fy stiwdio i braidd yn rhy fach ond mae’r golau yn wych yna.”

Mae’n anodd dychmygu unrhyw stiwdio fyddai’n ddigon mawr ar gyfer holl egni Catrin Williams. Daw’r sgwrs i ben, gan adael rhywun yn teimlo eu bod newydd brofi corwynt.

Copyright © Catrin Williams
Design - Almon